Rozdzielność majątkowa i intercyza – kiedy warto ją zawrzeć?

Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje z mocy prawa wspólność majątkowa – większość tego, co małżonkowie nabywają, wchodzi do majątku wspólnego. Rozdzielność majątkowa znosi ten mechanizm: każdy z małżonków zachowuje majątek nabyty przed i po ustanowieniu rozdzielności oraz samodzielnie nim zarządza. Nie powstaje majątek wspólny.

Rozdzielność może powstać na trzy sposoby: umownie (intercyza u notariusza), sądownie (gdy brak zgody) oraz z mocy prawa (np. przy ubezwłasnowolnieniu lub ogłoszeniu upadłości jednego z małżonków).

Intercyza to majątkowa umowa małżeńska zawierana w formie aktu notarialnego. Można ją podpisać:

• Przed ślubem – rozdzielność obowiązuje od chwili zawarcia małżeństwa.
• W trakcie małżeństwa – rozdzielność obowiązuje od dnia podpisania aktu; dotychczasowa wspólność przestaje istnieć, a zgromadzony wcześniej majątek wspólny pozostaje do podziału.

Co ważne, intercyza nie działa wstecz – notariusz nie może ustanowić rozdzielności z datą wcześniejszą niż dzień podpisania umowy. Intercyza nie wymaga deklarowania majątku ani dochodów; wystarczy odpis skrócony aktu małżeństwa i dokumenty tożsamości.

Jeżeli jeden z małżonków nie zgadza się na intercyzę, drugi może wystąpić do sądu o ustanowienie rozdzielności – ale tylko z ważnych powodów (art. 52 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Za ważne powody uznaje się m.in. trwałe faktyczne rozłączenie, trwonienie majątku przez współmałżonka czy poważne zagrożenie interesów majątkowych rodziny.

Rozdzielność sądowa ma jedną istotną przewagę nad intercyzą: sąd może ją ustanowić z datą wsteczną – w wyjątkowych sytuacjach, np. gdy małżonkowie od dłuższego czasu żyją w rozłączeniu. Tego notariusz zrobić nie może.

To najczęstszy powód, dla którego klienci pytają o rozdzielność – zwłaszcza gdy jeden z małżonków prowadzi działalność gospodarczą. Trzeba jednak rozróżnić dwie sytuacje:

• Długi przyszłe – po ustanowieniu rozdzielności wierzyciel jednego z małżonków co do zasady nie sięgnie do majątku drugiego.
• Długi z przeszłości – rozdzielność nie działa wstecz, więc nie chroni przed zobowiązaniami powstałymi wcześniej. To częste nieporozumienie: intercyza podpisana „na gwałt”, gdy długi już istnieją, nie cofnie odpowiedzialności.

Dlatego rozdzielność to narzędzie profilaktyczne, które warto rozważyć zawczasu, a nie ratunkowe.

Koszt zależy od drogi:

• Intercyza u notariusza – maksymalna taksa notarialna za umowę majątkową małżeńską wynosi 400 zł netto, do czego dochodzi 23% VAT oraz koszt wypisów aktu. W praktyce łącznie zwykle kilkaset złotych.
• Rozdzielność sądowa – opłata od pozwu to 200 zł, do tego honorarium pełnomocnika, zależne od stopnia skomplikowania i tego, czy jest spór o datę wsteczną.

Jeżeli akt notarialny obejmuje dodatkowo podział konkretnego majątku (np. przeniesienie własności nieruchomości), taksa liczona jest od jego wartości i koszt rośnie. O samym podziale majątku piszemy na stronie podział majątku Gdańsk oraz w artykule podział majątku – mieszkanie z kredytem hipotecznym.

Warto rozwiać kilka mitów:

• Nie dzieli automatycznie majątku – znosi wspólność na przyszłość, ale majątek zgromadzony wcześniej nadal trzeba podzielić osobno.
• Nie chroni przed długami z przeszłości – działa tylko na przyszłość.
• Nie wpływa na dziedziczenie – małżonek z rozdzielnością nadal dziedziczy po zmarłym współmałżonku na zasadach ogólnych.
• Nie zwalnia z alimentów ani obowiązku przyczyniania się do potrzeb rodziny.